VATAN SEVGİSİ

15 Temmuz Şehit ve Gazilerimizin Aziz Hatıralarına İthafen…

Kıymetli Okuyucularımız,

Bugün sizinle içimizi ısıtan, bizi biz yapan en saf, en köklü duygulardan birini konuşacağız. Konumuz: Vatan sevgisi.

Bazen hayatın koşturmacası içinde durup düşünürüz; vatan dediğimiz şey, sadece coğrafya atlaslarında sınırları cetvelle veya kanla çizilmiş, üzerinde yürüdüğümüz sıradan bir kara parçasından mı ibarettir? Ya da üzerine binalar diktiğimiz, yollar yaptığımız kuru bir toprak mıdır vatan? Kesinlikle hayır. Bu kadar basit olamaz.

Vatan, bizim ruhumuzun kök saldığı yerdir. Doğduğumuz, büyüdüğümüz, ilk adımlarımızı attığımız, acıyı ve sevinci ilk kez tattığımız ve günü geldiğinde bağrına döneceğimiz aziz bildiğimiz bir yuvadır.

Bu büyük duyguyu sadece hamasi sloganlarla, ezberlenmiş şiirlerle değil; toplumsal bağlarımızla, inancımızın derinliklerindeki kökleriyle ve insan psikolojisinin en temel ihtiyaçlarıyla düşünmeli ve ona göre bakmalıyız.

Vatan sevgisini toplumsal, dini ve psikolojik yönleriyle görmeli ve ona göre davranmalıyız.

Bizi “Biz” Yapan Gizli Bağ

Önce penceremizi açalım ve dışarıya, toplumumuza bakarak başlayalım. Sosyolojik açıdan vatan sevgisi ne anlama gelir biliyor muyuz? O, milyonlarca insanı “ben” olmaktan, bireysel hırslardan çıkarıp devasa, kenetlenmiş bir “biz” haline getiren o muazzam kolektif bilinçtir. Fransız sosyolog Ernest Renan’ın çok güzel bir tespiti vardır; der ki: “Ulusları oluşturan şey sadece aynı dili konuşmaları ya da aynı kökten gelmeleri değil, birlikte büyük şeyler başarmış olmak ve gelecekte de yeni şeyler başarma arzusudur.” İşte o başarıların ve arzuların yaşandığı mekânın adıdır vatan.

Bu aziz topraklarda yaşayan hepimizin farklı hayat hikayeleri, farklı dünya görüşleri, farklı karakter ve kişilikleri var. Siyasetten spora, günlük yaşamdan kültürel tercihlere kadar yan yana gelsek saatlerce tartışacağımız, farklı düşüneceğimiz yüzlerce konu bulabiliriz. Bu gayet doğal ve toplumsal bir zenginliktir. Lakin ne zaman ki ortak bir sevinç yaşasak—mesela bilim insanlarımızın uzay misyonlarında elde ettiği tarihi bir başarıda, göğsümüzü kabartan milli bir zaferde ya da uluslararası alanda bayrağımızın dalgalandığı bir gurur anında—hepimizin kalbi hiç istisnasız aynı ritimle çarpar. O an ne siyasi görüş kalır ne köken ne de sosyal statü. Sadece tek bir yürek oluruz.

Ya da tam tersini düşünelim. Ne zaman bir acıyla, büyük bir afetle sarsılsak, coğrafyanın neresinde olursak olalım, yardıma ilk koşan yine biz oluruz. Çok uzak değil, yakın geçmişte yaşadığımız o asrın felaketi depremleri hatırlayın. Ülkenin bir ucundan diğer ucuna, tırlarına battaniye yükleyen amcaları, harçlığını depremzede çocuklara gönderen minik kalpleri, enkaz altından bir can kurtarmak için kendi canını hiçe sayan madencileri gördük. İşte bizi birbirimize bağlayan, kilometrelerce ötedeki hiç tanımadığımız bir insanın acısıyla bizi gözyaşına boğan o görünmez çimento, vatan sevgisinin ta kendisidir.

Vatan sevgisi yoksa, bir toplum sadece yan yana yürüyen, birbirine yabancı, menfaat ortaklığı yapan kalabalıktan başka bir şey değildir. Vatan sevgisi yoksa toplumsal sözleşme dediğimiz şey, kuru bir hukuki metinden ibaret kalır. Bu sevgi bize kurallara uymayı, kırmızı ışıkta durmayı, ticaretimizi dürüstçe yapmayı, yere bir çöp atarken bu toprağa ihanet ettiğimizi hissetmeyi öğretir. Günümüz dünyasında bireyselleşmenin, “önce ben” zihniyetinin bu kadar pompalandığı bir çağda, toplumu ayakta tutan kalelerden birisidir vatan sevgisidir. Çünkü vatanı sevmek, toplumdaki her bir ferdin hukukunu korumakla, ortak kader birliğine omuz vermekle başlar.

İnanç ve Mukaddesatın Sığınağı

Peki, bu sevginin inanç dünyamızdaki, kalbimizin en mutena köşesindeki yeri nedir? Bizim inanç dünyamıza, İslam medeniyetine baktığımızda vatan, üzerine basıp geçtiğimiz sıradan bir toprak parçası değildir. Vatan; canın, malın, namusun, neslin ve en önemlisi dinin muhafaza edildiği, özgürce yaşandığı kutsal bir sığınaktır. İslam hukukunda buna “Zarûriyyât-ı Hamse” yani korunması zorunlu olan beş temel esas denir. Ve biz çok iyi biliriz ki, ibadetlerimizi huzur içinde yerine getirebilmemiz, camilerimizde secdeye varabilmemiz, minarelerimizden ezan seslerinin özgürce semaya yükselmesi ancak bağımsız, güçlü ve emin bir vatanla mümkündür. Vatan yoksa, dinin izzeti de tehlikededir.

Vatanı savunmak, aslında Allah’ın insanlara bahşettiği fıtri bir hakkı savunmaktır.

Peygamber Efendimiz Muhammed Mustafa sallallahu aleyhi ve sellemin hayatına baktığımızda da vatan sevgisinin en nadide örneklerini görürüz. Doğup büyüdüğü, çocukluğunun ve gençliğinin geçtiği Mekke’den Medine’ye hicret etmek için şehrin dışına çıktığında durmuş, hüzünle Mekke’ye doğru dönmüş ve şöyle buyurmuştur:

Manası: “Vallahi sen Allah’ın nezdinde yeryüzünün en hayırlı ve Allah’a en sevimli olan yerisin. Eğer senden çıkarılmaya zorlanmasaydım, asla seni terk etmezdim.”

Bu hadis-i şerif, vatan özleminin, vatana duyulan bağlılığın ne kadar insani ne kadar peygamberi bir duruş olduğunu açıkça gözler önüne serer. Allah Rasûlü bile vatanından ayrılırken hüzünlenmiştir. Daha sonra yerleştiği Medine’yi de öyle çok sevmiştir ki, seferlerden dönerken Medine’nin evlerini, tepelerini gördüğünde vatanına kavuşmanın sevinciyle devesini hızlandırdığı rivayet edilir.

İşte bu yüzden bizim medeniyetimizde vatanı korumak, sınırda nöbet tutmak en kutsal görevlerden biri sayılmıştır. Peygamber Efendimiz bir hadisinde buyuruyor ki:

Manası: “Bir gün ve bir gece sınırda nöbet tutmak, gündüzü oruçlu, gecesi namazlı geçirilen bir aydan daha hayırlıdır.”

Buradaki ibadetler ise farz olanlar değil nafile olan ibadetlerdir. Yani isteğe bağlı sünnet olan ibadetlerdir.

Vatanı, milleti, mukaddes değerleri, namusu uğrunda canını ortaya koyanlara “şehit”, bu uğurda mücadele verenlere “gazi” unvanı verilmesi boşuna değildir. Şehitlik, dinimizde peygamberlikten sonra gelen en yüce makamdır. Demek ki inancımıza göre vatanı sevmek; kuru bir toprak sevgisi değil, Allah’ın bize emanet ettiği mukaddesatı, mazlumların sığınağını ve insanlık onurunu koruma sözüdür.

Ruhumuzun Güvenli Limanı ve Aidiyet İhtiyacı

Şimdi gelin, bakışlarımızı dış dünyadan ve sosyolojiden çekip biraz daha içimize, ruhumuzun o kuytu köşelerine, psikolojimize çevirelim. İnsan psikolojisi vatanı nasıl tanımlar? Aslında vatan, bir çocuğun anne kucağında hissettiği o mutlak, şartsız, katıksız güven duygusunun yetişkinlik hayatındaki makro karşılığıdır.

Ünlü psikolog Abraham Maslow’un o meşhur “İhtiyaçlar Hiyerarşisi” teorisini çoğunuz duymuşsunuzdur. Maslow der ki, insan temel biyolojik ihtiyaçlarını (yeme, içme, uyuma) karşıladıktan hemen sonra en çok iki şeye ihtiyaç duyar: “Güvenlik” ve “Aidiyet/Bir yere ait olma”. İşte vatan, bu iki devasa psikolojik ihtiyacın birleştiği yerdir. Bir vatanımızın olduğunu bilmek, bu koca, acımasız ve tekin olmayan dünyada yapayalnız olmadığımızı, arkamızda devasa bir ailenin, köklü bir geçmişin ve ortak bir geleceğin olduğunu derinden hissettirir.

Dünyanın öbür ucuna gitseniz, en lüks otellerde kalsanız, en yüksek maaşları alsanız bile, başınız sıkıştığında, ruhunuz daraldığında dönebileceğiniz, pasaportunu taşıdığınız, “Burası benim yurdum” diyebileceğiniz bir yuvanın varlığı içimizdeki o varoluşsal kaygıyı yok eder. Buna psikolojide “kültürel kimlik ve ontolojik güven” diyoruz. Yani kişinin, varlığına ve geleceğine dair hissettiği o sarsılmaz güvence.

Bugün dünyada yaşanan güncel trajedilere bakın. Ortadoğu’da, dünyanın farklı coğrafyalarında yaşanan savaşlar yüzünden yurtlarından, yuvalarından koparılmış, mülteci konumuna düşmüş milyonlarca insan var. Bu insanların sadece evleri yıkılmadı; ruhları yıkıldı, psikolojileri darmadağın oldu. Klinik psikolojide yapılan araştırmalar, vatanından koparılmış bireylerde görülen “yerinden edilme travmasının” nesiller boyu aktarılan derin bir kimlik krizine, ağır depresyona ve sürekli anksiyeteye yol açtığını gösteriyor. Bir mültecinin gözlerindeki o derin hüznü görmüşsünüzdür. O hüzün sadece açlık ya da açıkta kalma hüznü değildir; o hüzün, ruhun sığınacağı limanı, yani vatanı kaybetme hüznüdür. Vatanın, ruh sağlığımız için ne kadar hayati bir oksijen olduğunu anlamak için, ne yazık ki onu kaybetmiş insanların dramına bakmak yeterlidir. Vatan, bizim ruhsal koordinat çizgimizdir; o çizgi kaybolursa, yönümüzü şaşırırız.

Ayrıca psikolojide çok iyi bildiğimiz bir başka gerçek de şudur: Kendinden daha büyük, daha ulvi bir amaca—yani vatanına, milletine, insanlığa—hizmet eden, hayatını kişisel çıkarların ötesinde bir ideale adayan insanlar, anlamsızlık sendromuna ve depresyona karşı çok daha dirençlidirler. Vatan sevgisi kişiye bir “yaşam amacı” sunar. Sabah yataktan kalkarken “Ben bu ülke için, bu topraklar için ne yapabilirim?” diyen bir insanın ruhu, bencilce yaşayan bir insanın ruhundan çok daha sağlıklı, çok daha diridir.

Vatansever Olmak, İşini En İyi Yapmaktır

Sevgili dostlar, bugün sizlerle vatanı üç farklı pencereden, üç farklı aynadan seyrettik. Gördük ki vatan; toplumsal olarak bizi bir arada tutan, fırtınalardan koruyan ortak çatımız; dini olarak inancımızı, namusumuzu ve izzetimizi yaşatan mukaddes emanetimiz; psikolojik olarak ise ruhumuzu sakinleştiren, bize kimlik veren en güvenli limanımızdır.

Peki, makalemizin sonuna doğru gelirken kendimize sormamız gereken o can alıcı soruyu soralım: “Biz vatanı nasıl sevmeliyiz?” Vatanı sevmek sadece milli bayramlarda bayrak asmaktan, sosyal medyada vatansever paylaşımlar yapmaktan ya da yüksek sesle hamasi nutuklar atmaktan ibaret değildir. Vatanı sevmek; soyut bir kavramı övmek değil, somut olarak bu topraklara değer katmaktır. Hepimizin kulaklarına küpe olacak şu sözü asla unutmayalım: “Vatanını en çok seven, görevini en iyi yapandır.”

Evet, vatanı sevmek; bir öğretmensek o sınıfa girerken tek bir çocuğun bile hayatını karartmamak için aşkla ders anlatmaktır. Vatanı sevmek; bir doktorsak hastamıza şefkatle dokunmak, bir mühendissek yaptığımız binanın demirinden, çimentosundan çalmamaktır. Vatanı sevmek; bir fırıncıysak ekmeğin gramajına dikkat etmek, bir temizlik işçisiysek sokağı kendi evimiz gibi süpürmektir. Vatanı sevmek; yere çöp atmamak, trafikte birbirimize saygı göstermek, bir yetimin başını okşamak ve komşumuz açken tok yatmamaktır. İşini en iyi yapan, işini dürüstçe yapan, bu ülkenin geleceğine bir tuğla koyan herkes vatanseverdir. Bu toprakların ruhunu yaşatmak, her birimizin bu aziz toprağa olan namus ve vefa borcudur.

Yüreğinizden vatan sevgisi, evinizden huzur, bereket ve sağlık hiç eksik olmasın.

Kalalım sağlıcakla…

Gökmen CAN-Eğitimci Sosyolog